X
تبلیغات
مهندسی بهداشت محیط

مهندسی بهداشت محیط
 
قالب وبلاگ
لینک دوستان

مقدمه:
مگسهــا جزء حشرات به شمــار می‌آینــد و به زیــر رده  بال‌داران یا حشرات تعلق دارند و حشرات با ل‌دار دارای زایده‌هایی به نام دنبا له‌های شکمی و زواید تناسلی هستند  مگسها به راسته دو بالان تعلق دارند و از خانواده موسیده هستند. دو بالان جانورانی هستند که تعداد رگبا لها کم است و با لهای پسین تبدیـل به دو اندام کوتاه متورم شده است کــه  ها لتر نامیده می‌شود بخشهای مختلف بدن مشخص است و شکم دارای 4 تا 9 بند است و دگردیسی آنها کامل بوده و لاروهای آنها بدون پا هستند و ضمایم دهانی سوراخ کننده و مکنده دارند و خونخوار نیستند.این راسته شامل زیر راستـه‌های متعـدد است که انواع مگسها را شامل می‌شود. مگس خانگی دارای پراکندگی جهانی است.این حشره دارای جثه ای متوسط به طول حدود 6الی9 میلیمتر بوده و برنگ  غیر متالیک می باشد.   

 دوره زندگی:

 ماده های بارور موسکا دومستیکا که آماده تخم گذاری هستند به مواد درحال فساد وتجزیه مختلفی برای تخم ریزی جلب می گردند. این مواد عبارتند از:تپاله اسب، محل دفن زباله، اطراف مرغداری ها ،لاشه حیوانات، سطل آشغال، کاه و یونجه آلوده به ادرار کف اصطبل و.....              

مگس ماده در طول زندگی خود 5 یا 6 نوبت تخمگذاری مجزا،در مجموع 500تا 1000 تخم می گذارد.در حین تخمگذاری 75الی100 تخم به صورت  یک دسته واحد ویا در گروه های کوچکتر در داخل شیارها و شکاف ها قرار داده شده ویا بر روی سطح پخش می گردد.  تخم ها سفید شیری رنگ و به طول  حدود0.8 الی 1 میلیمتر می باشد.

تخم ها نسبت به خشکی حساس هستند و درصورتی که خشک شوند از بین خواهند رفت . تخمها به درجه حرارت بسیار کم یا زیاد نیز حساسند و در صورتی که در معرض حرارت کمتر از 15 درجه ویا بیشتر از 40 درجه قرار گیرند اغلب از بین خواهند رفت.                                          

 لارو مگس خانگی:

 بدن لاروی که از تخم خارج می شود 12 بندی،مخروطی شکل و سفید تا شیری رنگ است.لارو ها فاقد خار کوچک بر روی بند های بدن می باشند.در راس تیز سر لارو یک جفت قلاب دهانی خمیده وجود دارد که به آن اسکلت سفالو فارینژیال (cephalo pharyngea) متصل می باشد. این اسکلت را می توان  به صورت ساختمانی سیاه رنگ که در زیر جلد بدن لارو ودر قسمت چند حلقه اول قرار دارد مشاهده نمود. لارو ها از غذای مایع که در اثر تجزیه و فساد مواد آلی منتج می شود تغذیه می کنند.سه مرحله لاروی وجود دارد.سرعت رشد لارو به میزان غذا و درجه حرارت بستگی دارد.اگر محیط لاروی خشک باشد لارو می میرد و اگر بیش اندازه مرطوب وتر باشد لارو غرق خواهد شد.طول دوره لاروی ممکن است حتی در عرض 3 روز نیز تکمیل شود ولی غالبا این دوره حدود 5 روز ودر شرایط نامساعد تر حدود 7 الی 10 روز طول بکشد.

 خصوصیات لارو سن 1 مگس خانگی:

 ۱- علاقه به حرارت بالا

 2- علاقه به رطوبت بالا

 3- به بوی تخمیر جلب می شود

 4-از نور گریزان است

این  فاکتور ها سبب می شودکه لارو پس از خارج شدن از تخم به عمق 10-15  سانتیمتری توده می آید  و  تغذیه انجام می دهد و دو بار پوست اندازی انجام می شود وبه لارو سن 3 تبدیل می شود که تمام خصوصیات لارو سن 1به جز گریزان بودن از نور در آن از بین می رود. لارو سن3 قبل از ورود به مرحله شفیرگی ممکن است از زیستگاه لاری به زمینهای خشک تر اطراف مهاجرت کند.

شفیره مگس خانگی:

گاهی ممکن است حاشیه زیستگاههای لاروی مانند توده زباله به اندازه کافی خشک باشد که در آن صورت لارو در آنجا تبدیل به شفیره می شود.البته شفیره گاهی در خاک خشک زیر توده زباله و یا بر روی سطح خشک تاپاله حیوانات نیز یافت می شود.

عمل تبدیل لارو به شفیره با انقباض پوسته لارو، سخت شدن و قهوه ای تیره شدن لارو آغاز می گردد.در نتیجه این عمل جسمی بشکه ای شکل به طول حدود 6 میلیمتربوجود می آید که به آن پوپاریوم گویند که ساختمانی بند بند دارد.

دوره شفیرگی در هوای گرم حدود 4 الی 5 روز به طول می انجامد ولی در هوای سرد تر ممکن است تا 7 الی 10 روز به طول انجامد.

 بالغ مگس خانگی:

 بالغ مگس دارای جثه ای متوسط به طول 6 الی 9 میلیمتر   است.  مجهز به یک جفت چشم مرکب قهوه ای رنگ است که در نر ها بزرگتر و نزدیکتر به هم قرار دارد.هر آنتن از سه بند تشکیل شده  که بند سوم از همه بزرگتر ،استوانه ای و در سطح پشتی قائده آن دارای یک موی مشخص به نام آریستا(Arista) می باشد.آنتن ها در داخل فرو رفتگی صورت مگس پنهان هستند و فقط با بررسی دقیق قابل رویت می باشند. ضمائم دهانی(خرطوم) مگس خانگی ساختمانی پیچیده دارد و برای مکیدن مایعات تکامل یافته است.

این ضمائم در هنگام تغذیه به صورت تلسکوپی به سمت پائین هدایت شده ودر سایر مواقع در زیر کپسول سر جمع می گردد.

زمان رشد از تخم تا مرحله بالغ در 16 درجه سانتی گراد حدود 49 روز،در 20 درجه سانتی گراد  21 روز،در 23 درجه سانتی گراد  16 روز،در 30 درجه سانتی گراد  بین 9 الی 11 روز و در 35 درجه سانتی گراد  8 روز می باشد و گاهی طول این دوره کمتر از 7 روز است.

خروج مگس خانگی بالغ از طریق فشار آوردن و پاره کردن انتهای قدامی پوپاریوم تحقق می پذیرد حشره خود را ازداخل  پوسته رها کرده و خود را به  سطح خاک می رساند و به محض باز شدن بالها و سخت شدن بدن، مگس به پرواز در می آید.

 بالغ مگس خانگی معمولا از نورمستقیم خورشید پرهیز می کند و ترجیحا به داخل ساختمانها که انسان یا حیوانات اهلی زندگی می کنند پناه می برد.مگس خانگی با قرار دادن مدفوع  وغالبا غذای استفراغ شده بر روی سطوح استراحت وضعیت بد منظره فضله مگس را بوجود می آورد.این حشره غالبا 3 الی4 کیلومتر و گاهی تا 34 کیلومتر پرواز کرده و از زیستگاه لاروی خود دور می شود.

   اهمیت پزشکی:

مگس خانگی یکی از مهمترین حشرات به عنوان ناقل مکانیکی باکتری ها ،ویروس ها،تخم کرمها وتک یاخته ها می باشد.

مگس خانگی به علت سر زدن به مدفوع و یا سایر مواد غیر بهداشتی و سپس سر زدن به غذای انسان و بعلاوه استفراغ کردن در حین تغذیه وغالبا مدفوع کردن بر روی غذا می توانند بیماریهای زیادی را به انسان منتقل کند. شکل بدن مگس به طریقی است که بخوبی می تواند عوامل پاتوژن  را با خود حمل کند.بیش از 100 نوع عامل بیماریزا از بدن مگس خانگی جدا شده  که تقریبا در تمام موارد انتقال به نوع مکانیکی است.در هر صورت نقش مگس به عنوان یک ناقل فیزیکی مطرح بوده و هیچ یک از پاتوژن های مزبور اجبارا در بدن حشره رشد و تکثیر نمی یابند. مگس خانگی می تواند ویروس هایی نظیر فلج اطفال ،تراخم ،کوکساکی ،هپاتیت های بیماریزا وریکتزیا هایی مانند کوکسیلا بورنتی(Coxiella burneti) (عامل تب کیو)و بالاخره انواع بیماریهای باکتریایی (البته عمدتا انواع گوارشی مانند اسهالهای باکتریایی (شیگلا)،وبا ،حصبه ،پاراتیفوئید(سالمونلا) ،انواع استرپتوکوک و استافیلوکوک  را منتقل سازند.

در این میان باسیل های تیفوئید(حصبه)، پارا تیفوئید(شبه حصبه)،عوامل اسهال های باسیلی و آمیبی،ویبریو کلرا(عامل وبا)  اهمیت بیشتری دارند در عین اینکه باکتری ها،ویروس ها و تک یاخته های مختلف دیگری را انتقال می دهند.

انتقال عوامل پاتوژن به وسیله مگس ها از 3 راه انجام می شود:

1- ضمائم دهانی، پا ها بخصوص موههای واقع در انتهای پاها و کلا قسمت های خارجی بدن

2- مدفوع مگس حامل عوامل پاتوژن بلعیده شده بوسیله مگس است و مگس زیاد مدفوع می کند و این عمل بیشتر در هنگام تغذیه انجام می گیرد.

3- انتقال عوامل بیماریزا از راه مواد استفراغی مگس که این عمل نیز مکررا تکرار می شود.

 

 روش مبارزه:

روش مبارزه را می توان به 4 گروه تقسیم کرد :

1- روش فیزیکی

2- روش بهسازی محیط

3- روش شیمیایی

4- روش بیولوژیکی

مبارزه فیزیکی:

در این روش از ورود مگس ها به داخل ساختمانها با قرار دادن توری  بر روی درب و پنجره ها ،هواکش ها و غیره می توان ممانعت بعمل آورد.توری ها باید از جنس  ضد زنگ مانند پلاستیک ،مس یا آلومنیوم با ریزی برابر 16 رشته در 1 اینج (2.5 سانتیمتر)باشند.معمولا نصب توری بر پنجره ساختمانها  از طبقه چهارم به بالا ضروری نیست.

با نصب پنکه در بالای درب های ورودی ممکن است در کاهش تعداد مگس ها که وارد ساختمان می شوند موثر باشد.

نصب تله های نوری ماوراء بنفش در فروشگاههای مواد غذایی و رستورانها می تواند باعث از بین رفتن مگس ها شود.

بهسازی محیط:

هدف از این روش معمولا ایجاد کاهش شدید در جمعیت مگس از طریق  محدود نمودن منابع زاد ولد آنها می باشد.

نامساعد نمودن محل تکثیر ،قشری از خاک را روی کود حیوانی می ریزند تا بوی تخمیر از بین برود.موا زائد ترجیحا باید هر روز در گودالهایی که توسط لایه ای از خاک به عمق 15  سانتیمتر پوشانیده می شوند ،ریخته شده  و پس از پر شدن گودال روی آن را با خاکی به عمق 60 سانتیمتر بپوشانند.در بعضی مناطق تپاله حیوانات  وطیور زیستگاهای بیشتری را برای زاد و ولد مگس فراهم می کنند باید از انباشته شدن تپاله ها بر روی هم جلوگیری کرد. قراردادن مواد زائد و زباله  داخل كيسه زباله پلاستيكی و بستن زدن آنها ،سوزاندن و دفن زباله یکی دیگر از روش های بهسازی محیط است.

مبارزه شیمیایی :

روشها و سموم متعددی برای کاهش آزار مگس ها بکار رفته است.

استفاده از اسپری حشره کش ، سم پاشی اماكن داخلی و خارجی با استفاده از حشره كشهای ابقائی به شرط نداشتن مقاوت نسبت به آنها ، استفاده از دود گوگرد، استفاده از برمور متيل ، سمپاشي سطحی و خارجی با سم مالاتيول، استفاده از رشته های طناب آغشته به سم پاراتيون، استفاده از رنگهای ساختماني کشنده حشرات

مبارزه بیولوژیکی:

نظر به اينكه مگس خانگي استعداد شگرفي در بروز مقاومت نسبت به حشره كشها از خود نشان داده است ، استفاده از ساير روشها از جمله روش مبارزه بيولوژيك مورد توجه محققان سرتاسر دنيا قرار گرفته است.مبارزه بيولوژيک بعنوان يک روش جديد مبارزه با آفات مطرح ميباشد چرا که حشره کشهاي متداول علاوه بر اينکه اثرات سوئي نظير برهم زدن تعادل اکولوژيک، برانگيختن آفات خفته، از بين بردن دشمنان طبيعي آفات دارند، داراي اثرات مستقيمي نيز روي انسان دارند بطوريکه تعداد مسموميتهاي حاد ناشي از آفت کشتها که مواردي از آن نيز به مرگ مي انجامند کم نيستند . در اين طرح به عنوان مبارزه بيولوژيک با مگسهاي خانگي از باسيلوس تورنيجينسيس استفاده خواهد شد. ، استفاده از زنبور های پارازیتوئید پوپ مگس  خانگی می باشد. در مگــس  خانگی به علت اینکه لارو پس از خارج شدن از تخم به عمق 10-15  سانتیمتری توده می آید و در آنجا تغذیه می کند  مبارزه با آن مشکــل است  در نتیجه مبارزه لاروی صورت نمی گیرد و مبارزه بیشتر با بالغ مگــس خانگی صورت می گیرد.

 


موضوعات مرتبط: کاربرد سموم و ناقلین
[ دوشنبه بیست و هفتم مهر 1388 ] [ 14:6 ] [ سعید اسکندری ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.